„Mentor, hvernig skal eg þá ganga til hans … ?“. Starfsmenntun, starfsþjálfun og starfstengd leiðsögn prests- og djáknaefna

Embættisskilningur vígðrar þjónustu er grundvallarþáttur í starfsþjálfun prests- og djákna-efna og gefur innsýn í inntak, samhengi og hefðir þess starfs sem neminn hefur hugsað sér að gegna í framtíðinni. Um leið og sérstaða hverrar starfsstéttar fyrir sig er óumdeild, er einnig mikilvægt að hafa í huga að allt sérfræðilegt starfsréttindanám (e. studies with professional recognition) á ýmislegt sameiginlegt, þvert á fagstéttir. Þessi tegund menntunar er tengd sið-ferðilegum gildum og siðareglum hverrar stéttar og hvort sem um er að ræða kennara, hjúkr-unarfræðinga, lækna eða sálfræðinga eru störfin flókin og fela í sér mikla ábyrgð, krefjast siðferðilegrar fagvitundar og fela gjarnan í sér tengsl við einstaklinga í viðkvæmum aðstæð-um og aldurshópum. Sérfræðistarfsmenntun byggist á kenningum og viðmiðum um nám, leiðsögn, þjálfun starfshæfni á vettvangi og inngöngu í fagstétt. Hún krefst góðra mentora, góðra námsramma og góðrar samvinnu milli þeirra aðila sem annars starfsmenntunina. Starfstengd leiðsögn í starfsmenntun er vaxandi þverfræðileg fræðigrein, en hefur lítið verið könnuð í fræðilegu samhengi innan íslensku kirkjunnar. Þessi grein hefst með kafla um kenningar um þverfaglega starfstengda leiðsögn og þar eru tekin fyrir hugtök og líkön í sérfræðistarfsmenntun. Síðan er skipulag starfsmenntunar prests- og djáknaefna á Íslandi og í Noregi greint út frá téðum kenningum. Þörf væri á að bera saman prests- og djáknanám alls staðar á Norðurlöndum en rýmisins vegna takmarkar höfundur sig við að bera saman námsaðstæður á Íslandi og samsvarandi nám í Noregi. Spurningarnar sem varpað er fram fjalla um faglegar forsendur starfstengdrar leiðsagnar prests- og djáknaefna: Hvernig hefur leiðsögnin þróast? Hvað er mikilvægast að leggja áherslu á við leiðsögn verðandi presta og djákna til sjálfsákvörðunar, seiglu, þekkingar á starfinu og faglegrar sjálfsmyndar? Hver menntar mentorinn? Áherslan í þessari grein er þannig ekki lögð á hvað eigi að kenna í starfsmenntun prests- og djáknaefna, heldur hvernig það er gert.

Ritdómur: Holy Envy: Finding God in the Faith of Others

Ritdómur um Holy Envy: Finding God in the Faith of Others eftir Barböru Brown Taylor. New York: HarperOne, 2019, 238 bls.

Ritdómur: Stríð og kliður: Hvað verður um ímyndunaraflið?

Stríð og kliður: Hvað verður um ímyndunaraflið? eftir Sverri Norland. Reykjavík: JPV útgáfa, 2021, 144 bls.

Páll og tjaldgerðarfólkið: Starfsemi og „hússöfnuður“ Prisku og Akvílasar í Rómarborg

Ef marka má frásögn Postulasögunnar starfaði Páll postuli sem tjaldgerðarmaður. Hvað er vitað um þá iðn til forna og hvernig fór það saman að starfa sem tjaldgerðarmaður og trúboði? Samkvæmt sömu heimild lögðu hjónin Priska (Priskilla) og Akvílas (sem var gyðingur) stund á þessa sömu iðju, en Páll greinir frá því sjálfur í Rómverjabréfinu að þau hafi starfað í Róm í lok sjötta áratugarins og að þau hafi hýst söfnuð einn í „húsi“ sínu í borginni. Hvað vitum við um þennan „hússöfnuð“ og hverjar hafa félagslegar og trúarlegar aðstæður hans verið? Gefur tjaldgerðariðn hjónanna einhverjar vísbendingar um það? Í greininni er leitað svara við þessum spurningum, en svör við þeim geta veitt upplýsingar um aðstæður Jesúhreyfingarinnar á upphafs- og mótunarskeiði hennar. Almenn niðurstaða er sú að Priska og Akvílas hafi starfað og búið í svokallaðri taberna og að „hússöfnuður“ þeirra í Róm hafi komið saman þar. Taberna þessi hefur að líkindum verið staðsett á einu af bágbornustu svæðum borgarinnar, þar sem gyðingar — og síðar kristnir — voru flestir, og hefur „hússöfnuðurinn“ væntanlega verið fámennur. Paul and the Tentmakers. The Occupation and „House Congregation“ of Prisca and Aquila in Rome This detail, however, leaves scholars with more questions than answers. What do we know about that occupation in antiquity, and how did tentmaking function along with Paul’s missionary work? Acts tells us that the couple Prisca (Priscilla) and Aquila (who was a Jew) also worked as tentmakers. Paul himself relates in his Letter to the Romans that they worked in Rome around the middle of the first century, housing a congregation of Jesus followers in the city. But what do we know of this “house congregation,” including its social and religious circumstances? Does Prisca and Aquila’s trade as tentmakers give us any clues in that respect? This article attempts to answer these questions, as well as to provide us with information about the circumstances of the Jesus movement in general at the time. It is concluded that Prisca and Aquila lived and worked in so-called taberna, and that their “house congregation” in Rome assembled in that housing. This taberna was probably located in one of the city’s poorest districts, where most Jews lived—and later Christians. In all likelihood, the number of people in this “house congregation” were twenty at most.

Ritdómur: Soliloqvia de Passione Jesu Christi: Það er Eintal sálarinnar við sjálfa sig

Ritdómur um Soliloqvia de Passione Jesu Christi: Það er Eintal sálarinnar við sjálfa sig eftir Martin Moller. Þórunn Sigurðardóttir bjó til útgáfu og ritaði inngang, Reykjavík: Bókmennta- og listfræðastofnun Háskóla Íslands og Guðfræðistofnun Háskóla Íslands, 2019, 189 bls.

Hamingjan og heimspekin. Stóuspeki í samtímanum

Frá miðri síðustu öld hefur dyggðasiðfræði, ættuð frá Aristótelesi, orðið ein þriggja megin-kenninga siðfræðinnar, ásamt skyldukenningum og leikslokakenningum. Síðustu áratugi hefur dyggðasiðfræði hinna fornu stóumanna vaknað til lífsins og notið nokkurrar hylli. Í greininni er rætt um birtingarmynd hennar í samtímanum og muninn á þessum fornu kenn-ingunum. Annars vegar er bendir ýmislegt til að aristótelísk siðfræði nútímans hvíli örugg-lega á fornri sýn Aristótelesar á manninn sem siðferðisveru en að stóísk nútímasiðfræði breyti nokkuð sýn hinna fornu stóumanna á manninn sem siðferðisveru og stöðu hans innan heimsins. Hins vegar virðist stóuspeki nútímans heilla, einkum vegna fyrirheita um hugarró, frekar en áherslu á siðferðilega ígrundun.

Ritdómur: Theorie des Bildakts. Theorie des Bildakts eftir Horst Bredekamp, Berlín: Suhrkamp Verlag, 2013, 463 bls.

Ritdómur um Theorie des Bildakts eftir Horst Bredekamp.

Lokun íslensku miðaldaklaustranna

Stofnár þeirra fjórtán klaustra sem starfrækt voru í lengri eða skemmri tíma á Íslandi á miðöldum eru í flestum tilfellum þekkt en tímasetning og ástæður lokunar þeirra síður. Flestum, alls níu, var lokað í kjölfar siðaskiptanna um miðja sextándu öld en það gerðist ekki í einni svipan, heldur smám saman á tímabilinu frá 1539–1554. Nokkrum klaustranna hafði verið lokað löngu fyrr af ýmsum ástæðum en einkum þó vegna þeirra pólitísku deilna sem urðu um skiptingu veraldlegs og kirkjulegs valds í landinu á þrettándu öld. Hér er reynt að ná fram heildarmynd af lokun íslensku miðaldaklaustranna, um leið og skoðað verður með hvaða hætti lokunin átti sér stað í hverju tilviki fyrir sig, hvenær og hvers vegna. Stuðst verður við ritaðar heimildir sem veita vísbendingar um afdrif klaustranna en einnig er tekið mið af niðurstöðum úr fornleifauppgrefti á rústum Skriðuklausturs. Engu klaustri var lokað vegna áfalla eða hamfara. Vöxtur og viðgangur þeirra virðist í öllum tilvikum hafa verið undir kirkjulegum yfirvöldum kominn hverju sinni, enda þótt lokanirnar hafi borið að með ólíkum hætti, eins og hér er rakið.

Ritdómur: This Sacred Life: Humanity’s Place in a Wounded World. This Sacred Life: Humanity’s Place in a Wounded World, eftir Norman Wirzba. Cambridge: Cambridge University Press, 2021, 263 bls.

Ritdómur um This Sacred Life: Humanity’s Place in a Wounded World, eftir Norman Wirzba.