Data Librarian – nowy profil zawodowy w bibliotekach naukowych

Teza/cel artykułu – Data librarian funkcjonuje w zagranicznych bibliotekach naukowych jako specjalista w zakresie danych badawczych. Przedstawiono kompetencje wymagane na tym stanowisku w akademickich bibliotekach w USA oraz program kształcenia akademickiego data librarian na przykładzie wybranej uczelni w Niemczech. Kształtowanie się nowej specjalności w zawodzie bibliotekarza omówiono w szerszym kontekście kultury cyfrowej, procesu datafikacji rzeczywistości, produkcji Big Data oraz kompetencji w zakresie danych. Metody badań – Analiza treści publikacji na temat data librarian, danych badawczych i zadań bibliotek naukowych. Uzupełnienie stanowią informacje na stronach internetowych wybranych uczelni, repozytoriów i bibliotek. Wykorzystano także głosy w dyskursie prowadzonym wokół Big Data, datafikacji i przemian z nimi związanych. Wyniki/Wnioski – Data librarian jest specjalistą o wysokich kompetencjach w zakresie programów i sieci informatycznych oraz systemów informacyjnych. Zakres jego umiejętności w zarządzaniu danymi badawczymi odpowiada w dużym stopniu zadaniom realizowanym przez data scientists. Dalszy rozwój i stabilizacja tych stanowisk będzie uzależniona od formalnego określenia ram przypisanych im kompetencji i zadań oraz związanych z nimi programów kształcenia. Programy nowych kierunków studiów powinny uwzględniać ocenę zewnętrznego środowiska praktyków – w tym stowarzyszeń zawodowych bibliotekarzy i związków instytucjonalnych bibliotek.

Biblioteki akademickie w nocy – cz. 2 – doświadczenia polskie

Teza/cel artykułu – W czasie intensywnych przygotowań do egzaminów studenci chętnie korzystają z bibliotek uczelnianych, stwarzających odpowiednie warunki do studiowania i pracy naukowej. Pojawia się wtedy potrzeba wydłużania godzin pracy bibliotek do późnych godzin wieczornych, a nawet na całą noc. Celem artykułu jest potwierdzenie zasadności wprowadzania do praktyki polskich bibliotek akademickich nocnej obsługi użytkowników w czasie sesji egzaminacyjnych. Metody badań – Analiza piśmiennictwa uzupełniona została informacjami ze stron WWW polskich bibliotek uniwersyteckich. Część empiryczna polegała na obserwacji uczestniczącej podczas letniej akcji „BUW dla sów” i pomiarach liczby nocnych użytkowników Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie. Wyniki i wnioski – Liczba użytkowników korzystających z BUW podczas zimowych i letnich akcji „BUW dla sów” pokazuje, że zainicjowanie dekadę temu tej akcji było korzystną innowacją. Kwestią do dyskusji jest tylko pytanie, czy wobec tego, idąc za przykładem niektórych bibliotek akademickich za granicą, BUW powinien dążyć do okresowego wprowadzania w czasie sesji egzaminacyjnych sytemu pracy 24/7. Notowana po godzinie 2:00 w nocy liczba osób przebywających w Bibliotecew celach naukowych nie przemawia za takim rozwiązaniem.

The Polish Book Market Considerations and Reflections

Thesis / Purpose of the article ‒ Books are (still?) one of the most important transmitters of thoughts and knowledge in time and space, and they provide a very important form of bond and communication among societies. In the economic dimension throughout the world and in individual countries, books have been marginal for hundreds of years. The global book market accounts for just over 0.5% of the global trade market, with an estimated annual value of USD 26-28 trillion. In Poland, this indicator is slightly higher, but still marginal. Methods – the author’s own experience, observations, and tracking of what is happening on the book market have allowed for capturing the most important trends. Conclusions ‒ The importance of the book and the role of reading are unquestioned. The book market is struggling with many problems (lack of a fixed price for a book, laws regarding books, a drop in sales, readership, diminishing importance of bookstores, etc.), which have additionally been aggravated by the pandemic.

The National Library of Poland During the Coronavirus Pandemic: A Brief History of The First Nine Months of the State of Emergency

Thesis/Objective – This article describes the situation of the National Library of Poland (BNP) during the first nine months of the COVID-19 pandemic. The BNP played multiple roles at the same time: as the biggest library in Poland it provided readers with safe access to its unique collections; it acted as the central body for cataloguing the latest publications for libraries in Poland; and as the country’s central state library it issued recommendations for the 30,000+ libraries across Poland. Results/Conclusions – A paramount concern was ensuring the safety of the employees and readers of the BNP and other Polish libraries, as well as issuing instructions on what libraries should be doing during the pandemic. The BNP offered support for institutions which found themselves at a loss under these extraordinary circumstances. The BNP maintained its key activities during the period, especially cataloguing the legal deposit intake of new publications.

Pełny i bezpośredni dostęp otwarty jako rzeczywistość dzięki drodze repozytoryjnej – rola otwartych repozytoriów we wdrażaniu Planu S

Teza/Cel artykułu – W 2018 r. instytucje finansujące naukę zrzeszone w Koalicji S wydały dokument zatytułowany Plan S, którego celem było przyspieszenie przejścia do pełnego i bezpośredniego Dostępu Otwartego do publikacji naukowych finansowanych ze środków publicznych przed styczniem 2021 r. Wśród rekomendacji dotyczących głównie publikowania w modelu Open Access oraz jego finansowania znalazły się także wskazówki, jak wdrażać założenia Planu S za pomocą tzw. zielonej drogi lub drogi repozytoryjnej. Wymagania te są szczególnie ważne dla bibliotek, które pełnią kluczową rolę w rozwijaniu narzędzi i platform dla Otwartej Nauki. Jedną z organizacji członkowskich Koalicji S jest Narodowe Centrum Nauki (NSC), które w maju 2020 r. wdrożyło politykę Open Access, tym samym wdrażając założenia Planu S na terenie Polski. W artykule przedstawiono wymogi Planu S dotyczące otwartych repozytoriów i zdefiniowano ich role we wdrażaniu wizji otwartości na przykładzie repozytorium Mostu Wiedzy tworzonego przez Politechnikę Gdańską. Metody badań – Zastosowano analizę krytyczną piśmiennictwa polskiego i zagranicznego w dziedzinie bibliotekarstwa i informacji naukowej publikowanego w latach 2018-2020. Analizę uzupełniono o przegląd oficjalnej dokumentacji Komisji Europejskiej oraz dane ze stron internetowych poświęconych Otwartemu Dostępowi i wdrażaniu Planu S. Wyniki i wnioski – W przypadku wyników badań finansowanych przez Koalicję S, a objętych wymogami Planu S, wszystkie recenzowane artykuły naukowe muszą być publikowane w miejscach spełniających określone wymogi. Jeżeli taki artykuł zostaje opublikowany w dostępie płatnym, a potem natychmiast przekazany do repozytorium Open Access, muszą zostać spełnione wymogi dotyczące repozytoriów. Chociaż instytucje wdrażające Plan S są głównie zainteresowane finansowaniem publikacji, zwłaszcza w ramach tzw. porozumień transformacyjnych, opcja repozytoryjna również powinna być monitorowana i rozwijana. Wiąże się ona z niższymi kosztami, a jednocześnie zapewnia bezpośredni otwarty dostęp, nawet do artykułów z czasopism objętych subskrypcją.

Lapbook jako narzędzie promocji książki dla dzieci

Teza/cel – Przedmiotem artykułu jest lapbook, analizowany jako forma promocji książki dla dzieci. Celem jest określenie potencjału tej formy pracy z użytkownikiem do wzmacniania procesów aktywizacji czytelniczej. Metoda – Zastosowano metodę analizy i krytyki piśmiennictwa. W oparciu o wyszukiwanie prowadzone w katalogu Biblioteki Narodowej i katalogu Worldcat, bazie abstraktowej LISTA oraz wybranych bazach wielodziedzinowych przeszukanych za pomocą narzędzia Google Scholar określono stan badań nad lapbookami. Pod uwagę wzięto wyłącznie prace opublikowane w języku polskim i angielskim w latach 2015-2019. Wyniki – Przeprowadzona analiza literatury przedmiotu pozwala stwierdzić, że wykorzystanie lapbooków nie jest tematem często poruszanym w bibliotekoznawczej literaturze przedmiotu. Wnioski – Lapbook jest narzędziem stosowanym w praktyce bibliotekarskiej o dużym potencjalne dla promocji książki, brakuje jednak omówienia tego zjawiska w piśmiennictwie naukowym.

Koncepcja quantified self i jej konsekwencje dla projektowania usług bibliotecznych w świetle literatury przedmiotu

Teza/cel – Przedmiot artykułu stanowi koncepcja quantified self. Celem jest określenie jej potencjału dla projektowania usług bibliotecznych. Metoda – Zastosowano metodę analizy i krytyki piśmiennictwa. W oparciu o wyszukiwanie prowadzone w katalogu Biblioteki Narodowej i katalogu Worldcat, bazie abstraktowej LISTA, repozytorium ELIS oraz wybranych bazach wielodziedzinowych (np. Science Direct, Wiley Online Library) określono stan badań nad koncepcją quantified self. Pod uwagę wzięto wyłącznie prace opublikowane w języku polskim i angielskim w latach 2010-2018. Wyniki – Omówiono główne założenia koncepcji quantified self, jej związki z przetwarzaniem wielkich danych (ang. big data) oraz miniaturyzacją sprzętu elektronicznego i rozwojem wearable computing, a także związki z koncepcją Internetu Rzeczy (ang. Internet of Things). Określono możliwości wykorzystania założeń podejścia quantified self w projektowaniu usług bibliotecznych. Wnioski – Przeprowadzona analiza pokazuje duży potencjał koncepcji quantified self dla projektowania innowacyjnych usług bibliotecznych, a także dla procesów ich ewaluacji, doskonalenia i promocji.

Academic Libraries in Unusual Situations

Thesis / purpose of the article ‒ the aim of the article is to present the situation of academic libraries during the COVID-19 pandemic, with particular emphasis on the University of Warsaw Library. Method ‒ analysis of the literature, analysis of the situation of the University of Warsaw Library in March-May 2020 on the basis of unpublished reports of heads of BUW organizational units and the author’s own observations and experiences. Results / conclusions ‒ the scale of the COVID-19 pandemic and the size of the risks associated with it cannot be compared with any previous experience of academic libraries, therefore the libraries did not have ready-made procedures and procedures. The example of the University Library in Warsaw shows that in the period of lockdown and remote work, institutions were able to learn and gather valuable experience for future use.

Polish Academic Libraries in the Face of the Covid-19 Pandemic: Crisis Management and Communication within the Organisation

Thesis/Objective – The developing SARS-CoV-2 coronavirus pandemic, which was announced in March 2020, has had a significant impact on the activities of universities and their academic libraries. The article aims to present the activities of academic libraries at the time of introducing restrictions on their activities and closing for several months to users and reformulating the services they provide, on the example of the Library of the Gdańsk University of Technology (GUT). First of all, attention was paid to how the principles of crisis and problem management were introduced at universities. It was also essential to examine how the changes and management decisions were perceived by the library employees who worked according to the new rules in the indicated period. Research methods – The article is based on the analysis of available scientific publications in Polish on crisis management, especially in the era of epidemiological threats. Legal acts and regulations dealing with both crisis management in general and issued in connection with the announcement of the SARS-CoV2 pandemic were also taken into account. The method of survey research based on a questionnaire was also used. The questionnaire was anonymous, provided to the employees of the GUT Library via e-mail. The respondents provided a printout of the questionnaire with answers to the GUT Library Office. Since the survey was addressed only to employees of one institution, it had a limited record. It aimed to collect the respondents’ opinions on the work of the GUT Library in the period from March 12 to May 24, 2020, when remote work in special conditions was in force. Results and conclusions – A sudden change in the work mode of the GUT Library itself and its employees, a change in tools and forms of services provided, the need to purchase appropriate equipment and personal protective equipment, the introduction of remote work and other factors became the subject of management decisions made during the emerging crisis. These decisions were in line with the applicable guidelines, both the laws and regulations issued at the national level, as well as the policies and recommendations regarding the functioning of libraries issued by various state institutions and the National Library (book quarantine). However, many of the decisions were individual due to the lack of guidelines and benchmarks on which to base. The reason was also the delayed emergence of procedures. A survey conducted among the employees of the Gdańsk University of Technology Library in May 2020, after the employees returned to stationary work, showed that the adopted solutions were well assessed. The results showed that the adopted solutions had a positive impact on the employees’ sense of safety and the work comfort in the period of changing the mode and rules of the Library’s functioning.

Dorobek piśmienniczy pracowników naukowych z dyscypliny bibliologia i informatologia w świetle oceny parametrycznej działalności naukowej polskich jednostek naukowych z roku 2017

Teza/cel artykułu – Artykuł prezentuje informacje o polskim dorobku piśmienniczym pracowników naukowych z dyscypliny bibliologia i informatologia za lata 2013-2016. Celem badania jest wskazanie najpopularniejszych w dyscyplinie czasopism, wydawnictw i konferencji naukowych oraz określenie ich znaczenia w kolejnym procesie ewaluacji (2021). Pozwala to na wyciągnięcie wstępnych wniosków dotyczących realizacji polityki naukowej w zakresie bibliologii i informatologii. Metody badań – Materiał opracowany został na podstawie danych z ankiet jednostek, które oceniane były w procesie parametryzacji w 2017 r. Stosując metody analityczne wyodrębniono informacje o dorobku piśmienniczym pracowników reprezentujących dyscyplinę. Dane o czasopismach, wydawnictwach i konferencjach zostały uszeregowane metodą rankingowania. Wzięto pod uwagę różnorodne zapisy danych przez sprawozdających, które to zapisy zostały ujednolicone na potrzeby artykułu. Wyniki/wnioski – Z analizy wynika, że znaczna część najcenniejszego dorobku piśmienniczego w badanej dyscyplinie straci znaczenie w ewaluacji. Zwrócono uwagę na konieczność dostosowania się do nowych zasad ewaluacji w celu podniesienia znaczenia dorobku naukowego. Wskazano, że reprezentatywność analizowanych publikacji w dorobku naukowym badanej dyscypliny jest tylko częściowa.